Plus, minus, naładowany, neutralny. Te słowa wracają w chemii i fizyce cały czas. Tu masz je wyjaśnione od zera, z rzeczami do kliknięcia. Wystarczy kilka minut.Plus, minus, charged, neutral. These words keep coming back in chemistry and physics. Here they are explained from scratch, with things to click. It only takes a few minutes.Più, meno, carico, neutro. Queste parole tornano di continuo in chimica e in fisica. Qui le trovi spiegate da zero, con cose da cliccare. Bastano pochi minuti.
ŁadunekChargeCarica
Czyli co to jest ładunek (charge)What is an electric charge?Che cos’è la carica elettrica?
Wszystko tu opiera się na jednej rzeczy: ładunku elektrycznym. Jest prostszy, niż się wydaje.It all depends on one thing: electric charge. It is simpler than it looks.Tutto qui dipende da una sola cosa: la carica elettrica. È più semplice di quanto sembri.
Trzy zasadyThree rulesTre regole
Ładunek to cecha cząstek. Są dwa rodzaje: dodatni (+, positive) i ujemny (−, negative).Charge is a property of particles. There are two kinds: positive (+) and negative (−).La carica è una proprietà delle particelle. Ce ne sono due tipi: positiva (+) e negativa (−).
Różne ładunki się przyciągają (+ i −). Takie same się odpychają (+ i +, albo − i −).Different charges attract (+ and −). The same charges repel (+ and +, or − and −).Cariche diverse si attraggono (+ e −). Cariche uguali si respingono (+ e +, oppure − e −).
Plus i minus o tej samej sile znoszą się. Wychodzi zero. To jest neutralny (neutral).A plus and a minus of the same strength cancel out. You get zero. That is neutral.Un più e un meno della stessa intensità si annullano. Il risultato è zero. Questo è neutro.
Pomyśl o pieniądzach. Masz +5 zł w portfelu i jesteś winna koledze −5 zł. Po oddaniu długu masz 0: nie jesteś ani na plusie, ani na minusie. Z ładunkami jest tak samo.Think about money. You have +5 in your wallet and you owe a friend −5. After paying the debt you have 0: not in plus, not in minus. Charges work the same way.Pensa ai soldi. Hai +5 € nel portafoglio e devi a un amico −5 €. Dopo aver restituito il debito hai 0: non sei né in positivo né in negativo. Con le cariche funziona allo stesso modo.
W atomie: protony w jądrze mają ładunek +. Elektrony mają ładunek −. Neutrony nie mają ładunku (zero, są neutralne). Atom jest neutralny, gdy protonów i elektronów jest tyle samo.In the atom: protons in the nucleus have a + charge. Electrons have a − charge. Neutrons have no charge (zero, they are neutral). An atom is neutral when it has the same number of protons and electrons.Nell’atomo: i protoni nel nucleo hanno carica +. Gli elettroni hanno carica −. I neutroni non hanno carica (zero, sono neutri). Un atomo è neutro quando ha lo stesso numero di protoni e di elettroni.
Przyciąganie czy odpychanie?Attract or repel?Attrazione o repulsione?
Lewa:Left:Sinistra:Prawa:Right:Destra:
Plusy i minusy się znosząPluses and minuses cancelPiù e meno si annullano
Atom z ładunkamiAn atom with chargesUn atomo con le sue cariche
Ten atom ma w jądrze 3 protony (+3). Dodawaj i zabieraj elektrony (−1 każdy) i patrz, jak zmienia się ładunek całego atomu.This atom has 3 protons in the nucleus (+3). Add and remove electrons (−1 each) and watch the charge of the whole atom change.Questo atomo ha 3 protoni nel nucleo (+3). Aggiungi e togli elettroni (−1 ciascuno) e osserva come cambia la carica di tutto l’atomo.
WażneImportantImportanteAtom prawie nigdy nie traci protonów, bo siedzą głęboko w jądrze. Ładunek atomu zmienia się, gdy oddaje albo przyjmuje elektrony. Za dużo elektronów = ujemny. Za mało = dodatni. Taki naładowany atom nazywa się jon (ion). Jeśli usłyszysz o jonach, to właśnie to.An atom almost never loses protons, because they sit deep in the nucleus. The charge of an atom changes when it gives away or takes in electrons. Too many electrons = negative. Too few = positive. A charged atom like that is called an ion. If you hear about ions, this is what it means.Un atomo quasi mai perde protoni, perché stanno in profondità nel nucleo. La carica dell’atomo cambia quando cede o acquista elettroni. Troppi elettroni = negativo. Troppo pochi = positivo. Un atomo carico in questo modo si chiama ione. Quando senti parlare di ioni, si tratta proprio di questo.
Elektryczność ze swetra.Electricity from a jumper.Elettricità da un maglione.Gdy pocierasz balon o włosy, elektrony przechodzą z włosów na balon. Balon dostaje za dużo minusów i jest ujemny, włosy tracą minusy i są dodatnie. Różne ładunki się przyciągają, więc włosy idą za balonem. Włosy na głowie odpychają się od siebie, bo mają ten sam ładunek: stąd fryzura jak u wariata.When you rub a balloon on your hair, electrons move from the hair to the balloon. The balloon gets extra minuses and is negative, the hair loses minuses and is positive. Different charges attract, so the hair follows the balloon. Strands of hair push away from each other because they have the same charge: that is why you get crazy hair.Quando strofini un palloncino sui capelli, gli elettroni passano dai capelli al palloncino. Il palloncino ha elettroni in più (cariche negative) ed è negativo, i capelli perdono elettroni e diventano positivi. Cariche diverse si attraggono, quindi i capelli seguono il palloncino. I capelli si respingono tra loro perché hanno la stessa carica: ecco perché si rizzano in testa.
Piorun to wielka neutralizacja.Lightning is a huge cancelling-out.Il fulmine è una grande neutralizzazione.W chmurze burzowej zbiera się mnóstwo minusów, a na ziemi plusów. Piorun to moment, gdy elektrony przeskakują, żeby wyrównać ładunki. Wyszło zero, ale z hukiem.In a storm cloud lots of minuses build up, and on the ground pluses. Lightning is the moment electrons jump across to even things out. The result is zero, but with a bang.In una nuvola temporalesca si accumulano moltissime cariche negative, mentre a terra si accumulano quelle positive. Il fulmine è il momento in cui gli elettroni saltano per riequilibrare le cariche. Il risultato è zero, ma con un gran botto.
Skąd plus i minus?Why plus and minus?Da dove vengono il più e il meno?Znaki wymyślił Benjamin Franklin, amerykański naukowiec, w XVIII wieku. Trafił jednak pechowo: zgadł, że porusza się ten drugi rodzaj ładunku. W rzeczywistości poruszają się elektrony, a to one dostały minus. Nikt tego już nie zmienił.The signs were chosen by Benjamin Franklin, an American scientist, in the 1700s. He was unlucky, though: he guessed the other kind is the one that moves. In reality it is the electrons that move, and they got the minus. Nobody changed it later.I segni furono scelti da Benjamin Franklin, uno scienziato americano, nel Settecento. Ma fu sfortunato: pensò che a muoversi fosse l’altro tipo di carica. In realtà a muoversi sono gli elettroni, e a loro è toccato il meno. Nessuno l’ha più cambiato.
Quiz
Sprawdź, co już wieszCheck what you already knowControlla che cosa sai già
Sześć pytań. Nikt tego nie ocenia. Po każdym dostaniesz wyjaśnienie.Six questions. Nobody is grading this. After each one you get an explanation.Sei domande. Nessuno ti dà un voto. Dopo ognuna avrai una spiegazione.
Words
Słowniczek: angielski, polski, włoskiGlossary: English, Polish, ItalianGlossario: inglese, polacco, italiano